Grupy kurdyjskie w Iranie i Iraku zmagały się z niewiarygodnymi trudnościami. Wytrwały. Teraz czują, że nadszedł ich moment.

Kilka lat temu stałem na ulicy w Irbilu, stolicy autonomicznego regionu Kurdystanu w Iraku . Irbil to tętniące życiem miasto, którego układ tworzą koncentryczne kręgi szerokich dróg. Z góry wygląda jak gigantyczne koło. W jego centrum znajduje się starożytne miasto zbudowane na wzgórzu. Stałem na jednej z wielu ulic pełnych sklepów, czekając na podwózkę. Nie wiedziałem, jaki samochód ma się pojawić, ani jak będzie wyglądał kierowca.

W końcu pojawił się samochód. Wysiadł z niego mężczyzna w mundurze polowym z wąsami. Wyglądał na takiego, który nie mówił po angielsku, ale miał mnie zawieźć do „generała”. Wsiadłem. Mężczyzna zdjął pasek i wsunął go między nas. Na pasku wisiał rewolwer z krótką lufą, taki, jaki można było zobaczyć w filmach z lat 70. o nowojorskich policjantach.

Mężczyzna szybko przejechał samochodem przez zatłoczone ulice Irbilu. Wkrótce byliśmy już za miastem, kierując się na południe. Wzdłuż drogi wisiał duży zielony baner z wizerunkiem zmarłego przywódcy Kurdów Dżalala Talabaniego.

Na południe od Irbilu ruch był praktycznie zerowy. Zjechaliśmy z głównej drogi prowadzącej z Irbilu na południe do Kirkuku.

Dzień był gorący, mimo że był wrzesień. W oddali unosił się dym, najwyraźniej z pożaru w pobliżu odwiertu naftowego. To kraj naftowy. Część Iraku leży nad oceanem ropy naftowej. W tym kraju występują pochodnie gazowe związane z wydobyciem ropy.

Ruch nieco się nasilił. Przed nami stał biały SUV Rexton, pokryty kurdyjskimi flagami. Nawet biała tablica rejestracyjna była pokryta czerwonymi, zielonymi i białymi elementami kurdyjskiej flagi, na której widniało również żółte słońce.

Zatrzymaliśmy się na poboczu drogi, niedaleko małej wioski, która wydawała się składać z małych, parterowych, kamiennych domów. Biedna i cicha. Niewiele się tu zmieniło od wielu lat.

Teraz nadjechał drugi SUV i zmieniliśmy pojazdy. W końcu, krętymi drogami przez wioskę, a potem przez wyżyny i w górę polną drogą do pasma wzgórz, zatrzymaliśmy się.

Ten obszar był linią frontu podczas wojny z ISIS . Teraz było cicho. Generał wyszedł, żeby nas powitać. Nazywał się Hussein Yazdanpanah i miał na sobie mundur, taki sam jak mężczyźni, z którymi jechałem. Miał też naszywkę na ramieniu w pomarańczowo-białe barwy. Był to symbol Partii Wolności Kurdystanu, PAK. Jest to jedna z wielu kurdyjskich partii i ugrupowań sprzeciwiających się reżimowi irańskiemu.

Jazdanpanah to znana postać w Kurdystanie. Ma bujne wąsy i od 2014 roku walczył z ISIS u boku innych sił kurdyjskich. Otwarty i odważny, cieszy się szacunkiem swoich kolegów. Spotkałem go kilka razy podczas wojny z ISIS. Teraz, gdy wojna ta w dużej mierze zakończyła się w 2017 roku, mówił o zagrożeniu ze strony Iranu i wspieranych przez niego milicji.

Dziewięć lat po tym spotkaniu Yazdanpanah, który nie wyglądał, jakby postarzał się przez te wszystkie lata, udał się na spotkanie z innymi kurdyjskimi przywódcami sprzeciwiającymi się irańskiemu reżimowi.

Zanim wszedł do sali, w której wraz z innymi Kurdami miał złożyć zeznania, Yazdanpanah szedł z Mustafą Hijrim, przywódcą Demokratycznej Partii Irańskiego Kurdystanu (PDKI). Zamiast munduru polowego, który nosił podczas wojny z ISIS, Yazdanpanah i inni kurdyjscy przywódcy byli ubrani w kurdyjskie stroje: rodzaj formalnej marynarki i luźne spodnie przepasane w pasie pasem.

Kurdyjskie grupy opozycyjne w Iranie walczą z reżimem od dziesięcioleci. Mają też głębokie różnice ideologiczne. PAK, założona w 1991 roku, nie jest tak znana jak niektóre inne grupy. Na przykład PDKI powstała w 1945 roku. Kurdyjska Partia Życia Wolności (PJAK) powstała w 2004 roku, ale jej korzenie sięgają czasów wcześniejszych.

Jest powiązana z Partią Pracujących Kurdystanu. Organizacja Khabat Irańskiego Kurdystanu (Khabat) została założona w 1980 roku i jest partią o charakterze bardziej religijnym niż pozostałe. Partia Komala Kurdystanu również istnieje od lat 80. XX wieku, choć ma kilka nowszych odłamów. Jest to partia lewicowa, powiązana z komunizmem.

Te partie kurdyjskie działają w Iranie, a wiele z nich działa również w diasporze kurdyjskiej, szczególnie w Regionie Kurdystanu w północnym Iraku, dokąd na przestrzeni lat uciekło wielu Kurdów z Iranu.

Różnorodność partii kurdyjskich i ich złożone korzenie ideologiczne sprawiły, że jedność między nimi w walce z reżimem irańskim zawsze stanowiła wyzwanie.

Na przykład PAK zdecydował się walczyć z ISIS i przyłączył się do peszmergów z Kurdystanu w północnym Iraku po 2014 roku.

Wierzyli, że ich bojownicy i bojowniczki zdobędą cenne doświadczenie na linii frontu. Inne partie kurdyjskie wybrały inną drogę. Przez lata PDKI kontynuowała szkolenie swoich bojowników. Poinformowała również o wysłaniu ich do Iranu. PJAK prowadzi również sesje treningowe w górach Kurdystanu.

W ciągu ostatnich kilku lat te kurdyjskie grupy odczuwały potrzebę zacieśnienia współpracy. Na przykład śmierć Kurdyjki Mahsy Amini, znanej również jako Jina, zmobilizowała Kurdów do protestu przeciwko reżimowi w 2022 roku. To kurdyjskie hasło „Kobieta, Życie, Wolność” rozbrzmiewało echem w całym Iranie po jej śmierci z rąk irańskich władz.

W ostatnich miesiącach grupy kurdyjskie zaczęły zacieśniać współpracę w ramach tzw. „Centrum Dialogu”. Pod koniec grudnia w Iranie wybuchły protesty. Partie kurdyjskie poparły protesty. Iran brutalnie stłumił protesty 7 stycznia, zabijając dziesiątki tysięcy demonstrantów. To skłoniło partie kurdyjskie do podjęcia decyzji o demonstracji jedności.

Spotkanie 22 lutego 2026 roku, na którym Yazdanpanah, Hijri oraz przywódcy z Komali, Chabatu i PJAK zebrali się na konferencji prasowej, jest najwyraźniejszym sygnałem, że ugrupowania kurdyjskie spodziewają się rychłych walk w Iranie. Chcą skoordynować działania, zanim do tego dojdzie.

„Przez dziesięciolecia ruch polityczny i narodowy irańskiego Kurdystanu walczył w sposób zorganizowany i ciągły przeciwko centralistycznej dyktaturze i tyranii, broniąc swoich praw narodowych i politycznych.

„Nawet po rewolucji z 1979 roku i powstaniu Republiki Islamskiej Kurdystan pozostał na czele oporu i walki z tym represyjnym reżimem.

„W tym okresie Kurdystan zapłacił wysoką cenę za swój opór: wybuchały wojny, przywódcy polityczni byli zabijani i mordowani, a tysiące aktywistów politycznych zginęło śmiercią męczeńską lub straciło życie w więzieniach. Region był zmilitaryzowany i okupowany, a rząd Republiki Islamskiej administrował nim za pomocą polityki represji, mordów i grabieży” – czytamy w oświadczeniu PDKI.

Spośród pięciu kurdyjskich przywódców obecnych na spotkaniu, tylko PJAK reprezentowała kobieta. Peyman Viyan, przedstawicielka PJAK, rozmawiała z The NewRegion po spotkaniu.

Peyman wybrała swój pseudonim, aby uczcić swoją przyjaciółkę Viyanę Peymana, irańską Kurdyjkę, piosenkarkę która walczyła z ISIS w obronie Kobane w 2014 roku w szeregach YPJ . Viyan zginęła w 2015 roku oddając życie w walce przeciwko Państwu Islamskiemu.

„Viyan wyjaśniła, że koalicja powstała w celu poprawy koordynacji politycznej między partiami, ujednolicenia ich stanowisk i ustanowienia silniejszego, bardziej jednolitego głosu dla kurdyjskich ruchów politycznych w Iranie” – zauważono w poście na portalu społecznościowym Rojhelat.Info. Rojhelat to kurdyjska nazwa Wschodniego Kurdystanu, kurdyjskich regionów w Iranie.

Podczas gdy kurdyjsko-irańskie grupy jednoczą się, w Irbilu panują obawy o reperkusje. Irbil starał się zdystansować od spotkania, twierdząc, że nie chce angażować się w napięcia z Iranem.

Tymczasem wspierane przez Iran milicje w Iraku groziły Irbilowi atakami. Kurdyjski region w Iraku jest obecnie w stanie ciągłego niepokoju, ponieważ napięcia między USA a Iranem ciągle rosną.

Ponadto partie kurdyjskie w Iraku starają się obecnie wybrać nowego prezydenta Iraku i prowadzą rozmowy z partiami szyickimi na temat przyszłości kraju. W Iraku odbyły się wybory w listopadzie, ale nie wybrano nowego premiera.

Wysłannik USA w Syrii, Tom Barrack, który wydaje się odgrywać coraz większą rolę w Iraku, przebywał w Bagdadzie i Irbilu 22 i 23 lutego. Wiele spraw jest w toku.

Gdy zebrały się partie kurdyjskie, przypomniały mi się miłe wspomnienia z wywiadów z członkami PAK i PDKI w przeszłości. Stawili czoła niewiarygodnym trudnościom. Wytrwali. Teraz czują, że nadszedł ich moment.